Yaşlı Kedinize Nasıl Bakmalısınız?

Veteriner Kontrolleri

Sağlıklı yaşlı kedilerin; 10 yaşından 16 yaşına kadar rutin kontroller için 6 ayda 1; 16 yaşından itibaren ise 4 ayda 1 veterinere götürülmesi tavsiye edilmektedir.
Rutin kontroller dışında ise aşağıdakileri gözlemlediğinizde veterinerinizle iletişim kurmanız gerekir:

• Genel sağlıkta değişimler

• Alışılmış davranış örüntülerindeki, alışılmış bağlamsal tepkilerdeki ve vokalizasyonlardaki değişimler

• İştah ve su alımında değişimler (kediniz yememeye başladıysa DERHAL veterinere gitmelisiniz)

• Tuvalet davranışları (dışarı yapma, kullanım sıklığı değişimleri vb.) ve idrar-dışkı özelliklerindeki değişimler

  • Kediniz çömelip çömelip idrarını yapamıyorsa DERHAL veterinere gitmelisiniz.

• Kendini temizlemeyle ilgili değişimler

• Mobilite ve postürde farklılaşma, olası ağrıya işaret eden davranışlar

• Letarji, aktivitede azalma ya da aşırı artış

• İnsanlarla ya da petlerle olan sosyal etkileşimlerdeki davranış değişimleri

Beslenme

Normalde de su alımında problemli olan kedilerimizin yaşlılık evrelerinde su alımı genelde daha da azalır. Sindirim sistemindeki işlev kayıplarına bağlı olarak protein ve yağ sindirimi zorlaşır. Koku duyusundaki ve bilişsel işlevlerdeki azalmalara bağlı olarak iştah daha da azalabilir. Bu konularda yaşanabilecek olası sorunları azaltmak için şunlara dikkat etmelisiniz:

• Yukarıdaki sebeplere bağlı olarak "yaşlılık" ve "ileri yaşlılık" evreleri mama seçiminde ekstra hassas olunması gereken dönemlerdir. Kedinizi “tam ve dengeli”, proteini ağırlıklı olarak kolay sindirilebilir kaliteli hayvansal protein olan, kaliteli yağ içeren, düşük karbonhidratlı, yaşam evresine uygun mamalarla beslemelisiniz.    

• Yaşlı kedilerde, kaliteli hayvansal protein gereksinimi azalmaz, tam tersi artar. Kuru madde bazında bu oranın %40-%50 arasında olması ideal olandır. (Kedide böbrek problemleri varsa bu oranın düşmesi gerekebilir.) (Mamaların arkasındaki oranlar kuru madde bazında değildir; hesaba nem ağırlığı girdiği için protein oranı olduğundan daha düşük görünür.) 

• Kuru madde bazlı protein oranını, kuru-yaş fark etmeksizin her mamada şu formülle hesaplayabilirsiniz:
  Kuru Madde Protein Oranı = Etiketteki protein yüzdesi / (100 - Nem yüzdesi)
  Örnek: Bir ıslak mamanın protein oranı %12, nem oranı %74 olsun.
  12 / (100-76) =  12/24 = %50 | Bu mamadaki kuru madde bazlı protein oranı %50'dir.  

• Mamaların "içindekiler" bölümündeki malzeme sıralaması önemlidir. Başa yazılan malzeme daha çok kullanılandır. Bu nedenle, ilk 5 maddenin ama özellikle de ilk üç maddenin ikisinin kaliteli hayvansal proteinler (et) olmasına önem verin. 

• Mamada aşağıdaki malzemeler varsa kaçının.

  • "Et ve et türevleri" (belirsiz protein kaynağı)

  • "Mısır gluteni" (Protein oranını ucuza arttırmak için katılan malzeme) 

  • "Şeker, karamel" (Renklendirme amaçlı gereksiz malzemeler) 

  • "BHA, BHT, etoksiquin" (Tartışmalı koruyucular)  

• Kedinize günlük verdiğiniz mama miktarını vücut durumu skorunu (BCS) 5'te tutacak şekilde ayarlamalısınız. (bkz. aşağıdaki iCatCare tablosu) Bunun için kedinizi düzenli tartarak verdiğiniz mama miktarının kilosuna etkisini görmeli, BCS-5'ten yukarı ya da aşağı gidişleri küçük ayarlamalarla kontrol ederek kedinizi sağlıklı kilosunda tutmalısınız. 

• Kediniz zayıf, fazla kilolu ya da obez ise, ya da kas kaybı yaşıyorsa konuyu öncelikle veterinerinizle ele almalı, kendinizce bir beslenme düzeni oluşturmamalısınız. 

• Yaşlılık öncesi evrelerde de geçerli olan bu düzen yaşlılıkta daha da önemli hale gelir: Kedinize günlük mamasını 24 saate dağılmış, en az 5 öğünde vermelisiniz. Bilimsel bulgular, imkân verildiğinde, kedilerin günlük gıdalarını 8 ilâ 20 öğünde yemeyi tercih ettiklerini göstermiştir. Bunun önemli bir nedeni, ortalama bir kedinin mide hacminin pinpon topu kadar olmasıdır. Bu nedenle, çabuk doyup çabuk acıkırlar.

• Farklı markaların mamalarını deneyerek kedinizin en sevdiği mamaları tespit etmelisiniz. (Mama geçişlerini her halükarda kademelendirilmiş bir şekilde yavaş yavaş yapmalısınız.)

• Islak mamaları ılık-sıcak arası olacak şekilde ısıtarak vermek mamanın kokusunu arttırır. Koku duyunun zayıflaması ya da başka nedenlerle iştahı azalmış kediler için bu yöntem daha fazla yemelerine yardım edebilir. 

• Kedinizin günlük mamasının bir kısmını oyunlarla ilişkilendirerek, atarak, puzzle besleyiciler kullanarak ya da koku duyusundan faydalanması için evde etrafa koyarak verebilirsiniz. (Bunları yaparken kedinizin yaşlılığa bağlı durumunun gerektirdiği kolaylaştırmaları yapmalısınız.) 

• Mama ve su kaplarını yerden biraz yükseltmek özellikle eklem ağrısı çeken kediler için işe yarar. (Çoğu zaman bu ağrılar fark edilmez.)

• Su alımını arttırmak için şunları uygulamalısınız:

  • Kedinizin evde en çok dinlendiği yerlerde ve gezindiği hatlarda en az birkaç tane, günlük temizlenen, plastik olmayan kaplarda taze su bulundurmak.

  • Su kaplarını mama kaplarının yakınında bulundurmamak    

  • Farklı su ve kaplarla denemeler yapıp en çok neyi tercih ettiğini tespit etmek.

  • Islak mama üzerine kurulu bir beslenmeniz yoksa arada bir verdiğiniz ıslak mamalara mutlaka koyabildiğiniz kadar su koymayı ihmal etmeyin. (85 gramlık bir konserveye 100 gram su eklendiğinde birçok kedi “çorbasını” severek içer.)

  • Sade et-tavuk-balık suyuna mama katmak (kuru ya da ıslak) 

  • Pet su pınarı kullansanız da diğer kaplar en az birkaç tane olacak şekilde yerlerinde durmalıdır. (Pet sebillerinin su alımını arttırdığına dair bir bulgu, ilgili bilimsel çalışmalarda görülmemiştir.)

Tuvalet

• Kedinizin yaşlılığa bağlı koşulları gerektiriyorsa daha fazla sayıda olmak üzere en az 2 tuvaletiniz olmalı. Ağrı ya da mobilite sorunları olan bir kedi dinlendiği yerden fazla uzaklaşmak zorunda kalmadan tuvalete erişebilmelidir.

• Tuvaletin giriş-çıkış kenarı alçak olmalıdır.

• Tuvaletin boyunun iç ölçüsü kedinin burun ucu-kuyruk başlangıcı mesafesinin 1.5 katı, eni de rahatça dönebileceği kadar olmalıdır.

• Tuvaletin üzeri açık olmalıdır. (Kapalı olması şart ise iç yüksekliği kum kalınlığı+kedinin oturma pozisyonundaki yüksekliğinden az olmamalıdır.)

• Kullanılan tuvalet malzemesinin taneleri kumsu olmalıdır.

• Tuvaletler, evdeki hareketin yoğun olmadığı, sakin yerlerde konumlanmalıdır.

Tımar ve Temizlik

• Uzun tüylü kedinizin her gün, kısa tüylü kedilerinizin haftada 1-2 gün kürk bakımını yumuşak bir fırçayla yapmalı ve bu bakımı küçük bir ev muayenesi gibi düşünmelisiniz. Kedinizin vücudunda şişiklikler, ele gelen sertlikler, yaralar, derisinde farklılaşmalar görürseniz veterinerinizle konuyu ele almalısınız. Kediler yaşlılıklarında eklem hastalıkları, kronik ağrılar ya da ağız-diş sorunları gibi nedenlerle kürk bakımlarını gereken düzeyde yapamadıklarında kürklerinde keçeleşmeler olur. Böyle bir durumda hem tıbbi durumun ele alınması için hem de keçeleşmeleri nasıl gidermeniz gerektiğiyle ilgili veterinerinizle iletişime geçmelisiniz. 

• Yaşlı kediler eklem ağrıları nedeniyle tırmalama ihtiyaçlarını gereken düzeyde karşılayamayabilir. Bu nedenle, tırnakları hızlı uzayıp etrafa takılabilir hatta fazla uzarsa geri dönüp patinin altına saplanabilir. Kedinizin tırnaklarını 2-4 haftada bir kesmeye özen gösterin.

• Kedinizin gözündeki ve kulağındaki akıntıları ya da arkasındaki kirlenmeleri nemli bir pamukla temizlemelisiniz.

Ağız Bakımı

• Kedinizin ağzını düzenli kontrol edin. Ağız kokusu, diş etlerinde şişme ve kızarıklık, ağız yüzeylerinde herhangi bir kitle, salya akıtma, ağzı patileme, alışılmadık çene hareketleri, mama aldıktan sonra kafayı bir yana eğme, okşarken ağız çevresinde, genel olarak kafada, hatta boyunda tepki verme gibi şeyler ağız hastalıklarının işaretleri olabilir. Veterinerinizle gecikmeden iletişime geçin.

• Kedinizin dişlerini düzenli fırçalayın. (Nasıl yapmanız gerektiğini öğrenmek için "Kedi Eğitimi Örnekleri" bölümümüzdeki "Diş Fırçalama Eğitimi" başlıklı sayfayı inceleyebilirsiniz.)

• Kedinizin dişini düzenli fırçalamanız kedinizin ağız sağlığını korumanız için tek etkili yoldur. Piyasada diş temizliği ürünü olarak satılan oyuncakların, çiğneme ürünlerinin, mamaların, çubukların çoğunun bilimsel olarak gösterilmiş bir faydası yoktur; faydalı olan bazılarının ise faydası diş fırçalamaya göre çok kısıtlıdır. Plak ve tartar oluşumunu yavaşlatabilirler fakat engelleyemezler. Faydalı olduğu gösterilmiş ürünlerin listesi için VOHC'nin ilgili sayfasından faydalanabilirsiniz. (Bkz. Diş Fırçalama Eğitimi sayfamız)

Mobilite ve Erişim Kolaylaştırma

• Yaşlı kedilere, çıkmayı sevdikleri yüksek noktalara rampalarla ya da kısa aralıklı basamak düzenlemeleriyle kolaylaştırıcı erişimler sağlanmalıdır.

• Kedinin dinlenme ve uyuma yeri olarak kullandığı yüksek yerlerdeki olası kazaları hesaba katarak kedinin düşebileceği noktalarda gerekli önlemleri almalısınız. 

• Parke vb. zeminler yaşlı kediler için kaygan hatta dengesiz olabilir. Böyle yerlerde kilim vb. tekstillerle kedinin rahat yürüyeceği alanlar oluşturmalısınız. 

• Eviniz tek katlı değilse, kediniz merdivenlerde zorluk çekiyorsa ve daha çok bir katta zaman geçiriyorsa o katta tüm temel kaynaklarının (yataklar, tuvaletler, su ve mama kapları, tırmalama yüzeyleri, oyuncaklar) bulunması önemli bir erişim kolaylığı sağlar. (Bu, diğer katta hiçbir şey bulunmasa da olur anlamında değildir.)

Tırmalama

Yaşlılıkta kedilerin tırmalama ihtiyaçları devam eder fakat eklem ağrıları dikey tırmalamaları kullanmalarını zorlaştırabilir. Kedinizin dikey tırmalamalarının azaldığını gözlemliyorsanız ya da tırnaklarının çabuk uzadığını ve sivrileştiğini gözlemliyorsanız eğimli ve yatay tırmalama opsiyonları sunmalısınız. Yeni ürünleri eskilerin yanına koyabilirsiniz.

Oyun

Kediler için oyun (kedi oltasıyla interaktif oyun) avlanma ihtiyacının tatmin edilmesi için en iyi yöntemdir. Kedinizin hem fiziksel ve bilişsel egzersizi hem de genel esenliği için oyun yaşlılıkta da çok önemlidir. Kedinizin yaşlılığına bağlı öznel koşulları doğrultusunda oyunu onun seviyesine göre hem çevre kurgusu hem yoğunluk hem de süre açısında ayarlayarak her gün kedinizle oynamalısınız.

• Oltanın ucundaki cismin daha küçük olması yaşlı kedilerin daha kolay oynamasını sağlayabilir. Kuş ya da fare yerine böcek büyüklüğündeki cisimleri düşünün.

• Kediniz yerinde sabit kalıp sadece av önünden geçerken patisini savursa ya da sadece bakışlarıyla avı takip etse bile bu oyuna angaje olduğunu ve av moduna girdiğini gösterir. Oyuna devam edin.

• Angajmanı arttırmak için çevre kurgusuna önem verin. Balonlu naylonlar, büyük kağıtlar, karton kutular, örtüler vb. eşyalar kullanarak oyun alanınızı yapay bir çalılığa çevirmek kedinin oyun motivasyonuna büyük katkı sağlar.   

• Kediniz bir seansta sadece 2-3 dakika bile oynasa bunu küçümsemeyin. Günde birkaç seans oynatmaya çalışın.

• Olta tipi oyuncaklar dışında arka bacak egzersizi için tekmeleme oyuncakları da kullanın.

• Kuru mama tanelerini atarak verip kedinize oyun/av tatmini sağlayabilirsiniz. 

• Kedinizin fiziksel ve bilişsel durumunu hesaba katarak hiçbir aktiviteyi zor/çok zor olarak deneyimleyeceği seviyelerde sunmamalısınız.

• Oyun çevresinde düşme, çarpma gibi güvenlik riskleri varsa bunlarla ilgili gerekli önlemleri önceden almayı unutmayın.

Sıkılmanın Engellenmesi

Kedinizin yaşlılık koşulları nedeniyle zorlaşmış hayatında sıkılmayı ve depresyonu engellemek için yapılabilecek birçok aktivite var.

• Kedinizle istediği zamanlarda etkileşim içinde olun. Ya da etkileşimi siz başlatın ve istiyorsa sürdürün. Birlikte zaman geçirin. 

• Her gün birkaç kez, kısa, interaktif oyun seansları. (Olta oyunlarında, oltanın ucundaki cismin sık sık değişmesi kedinin oyunda sıkılmamasına yardım eder.)

• Yukarıda bahsettiğimiz gibi yapay bir çalılık alanı oluşturmak. Oyun seansıyla ilişkili ya da ilişkisiz, böyle bir alan kedilerin çok uzun süre oyalanmasını sağlar. Bu alana küçük oyuncaklar, matatabi/catnip ürünleri ve tabii ki mama taneleri serpiştirerek ilgi çekiciliğini daha da arttırabilirsiniz.

• Kedinize sık sık karton koli sunmayı ihmal etmeyin. Bu kolilerin içine önceden mama ya da oyuncak koyabilirsiniz.

• Koku aktiviteleri: 

  • Ödül mamasını ya da günlük mamanın bir öğününü evde farklı yerlere koyarak kedinizi doğadaki gibi koku duyusunu kullanmaya teşvik edebilirsiniz. (Kedinizin durumuna göre bu aktivitenin zorluğunu ayarlamalısınız. Çok zorlanmadan bütün mamaları bulabilmeli.)

  • Temiz bir doğal alandan getireceğiniz taş, dal parçası, yaprak, bitki vb. nesneleri önce kaynatıp (fokurdama başladıktan sonra en az 3 dakika daha kaynamalı) sonra bir karton kutunun içinde kedinize sunmak.

  • Kedinize 2-3 günde bir matatabi’li ya da catnip’li bir şeyler sunmak.

• Günlük clicker eğitimi seansları: Burada önemli olan kedinize zor bir şeyi öğretmek değil; onun düşünerek hangi hareketinin ödül getirdiğini bulması, yani bir bulmaca oyunu. (Clicker eğitimini "Kedi Eğitimi" bölümümüzdeki sayfasından tüm detayları ile öğrenebilirsiniz.)

• Mamanın bir kısmının puzzle besleyicilerle verilmesi. (Kedinizin kolay bulacağı seviyelerden başlamalısınız.) 

• Aktivitesi bol bir pencerenin kenarında konforlu, kolay erişimli (rampa ya da basamaklandırma) bir güvenli yer oluşturmak. Bu pencerenin dışında bir kuş yemliği ya da böcek oteliyle doğal avları seyir amaçlı yaklaştırmak.

• Kediniz masajdan hoşlanıyorsa yumuşak bir tarakla her gün düzenli masaj seansları düzenlemek.  

• Balkonunuz ya da bahçeniz varsa, kedinizin düşemeyeceği/çıkamayacağı bir hacim oluşturmak ve kedinizin açık havayı deneyimlemesini, güneşlenmesini, etrafı izlemesini, havadaki kokuları almasını sağlamak. (bkz. “catio” ve “balkon kedi koruma”)

Çevresel Devamlılığın Korunması (öngörülebilirlik, aşinalıklar, ritüeller, rutinler)

Kedilerde çevresel kontrol ve güvenlik duygusunun sağlanmasında, çevresel devamlılık yani öngörülebilirlik yani aşinalıkların, ritüellerin ve rutinlerin devamlılığı büyük önem taşır; güçten düşmenin neden olduğu güvenlik ve kontrol duygusundaki azalma nedeniyle yaşlılıkta bu konu daha da önemli hale gelir. 

Yaşlı bir kedinin sahibine insan diliyle tek bir cümle kurma hakkı olsaydı muhtemelen “icat çıkarma” gibi bir şey söylerdi. Bu cümledeki icattan kastı ise onun için yeni olacak neredeyse her şey olurdu. Neden “neredeyse her şey”: Bu yenilik, net ve apaçık bir şekilde kediye fayda sağlıyorsa ve o da bunu olumlu bir şey olarak deneyimliyorsa bu tip “icatlar” doğal olarak kabul edilebilir. (Örn. Pek oynatılmayan yaşlı bir kedinin her gün doğru teknikle oynatılmaya başlanması vb.) Fakat, yeni insanlar, yeni petler, yeni evler, yeni ev düzenleri, seyahate götürülmeler, seyahate çıkarken başka yere bırakılmalar, evde uzun süre yalnız bırakılmalar, hacim algısını değiştiren yeni mobilyalar, yeni kokular, evdeki günlük eylem rutinlerinin değişmesi… Böylesi değişimlerin tamamı, yaşlı kediniz için stres arttırıcı, hiç hoşlanmayacağı şeyler olacaktır. Bu nedenle, imkânınız varsa, kedinizin aşina olduğu fiziksel çevreyi, sosyal etkileşimleri ve rutinleri sabit tutun, yukarıdaki gibi değişimleri zorunlu olmadıkça yapmamaya çalışın. Her gün aynı zamanda yemek, aynı zamanda oyun, aynı zamanda okşama/kucak seansları, aynı zamanda bakım gibi basit rutinlerin korunması bile kedinizin stres seviyesinin düşük kalması ve kendini güvende hissetmesi için çok değerlidir.